Product Taste & Judgment

Tại sao kỹ năng này càng quan trọng trong thời đại AI?

AI biến khả năng "làm ra" thành commodity. Bất kỳ ai có Cursor + 30 phút đều có thể prototype một feature. Khi cost-to-build tiệm cận 0, cost-of-deciding-what-to-build trở thành nút thắt mới. Đó chính là product taste.

Brian Chesky (Airbnb) gọi đây là "founder mode" — CEO/PM phải có gu để nói "không" với 99 ý tưởng tốt để tập trung vào 1 ý tưởng vĩ đại. Trong khi đó, AI sẽ build hết tất cả nếu bạn ra prompt. Nếu PM không có taste, sản phẩm sẽ trở thành "AI slop" — feature đầy đủ nhưng vô hồn, không ai dùng.

Trong vòng 3 năm tới, PM không có taste = developer biết viết Jira ticket. PM có taste = người duy nhất ngăn product team build sai thứ.

Framework / Mental model

Hai khung tư duy nền:

• Dieter Rams — 10 Principles of Good Design: Good design is innovative, useful, aesthetic, understandable, unobtrusive, honest, long-lasting, thorough, environmentally friendly, and as little design as possible. Áp dụng vào digital: mỗi pixel, mỗi câu chữ phải earn its place.
• First Principles thinking (Elon Musk / Aristotle): Bóc tách vấn đề về các sự thật vật lý/logic không thể tranh cãi, rồi rebuild từ đó. Đối lập với reasoning by analogy ("đối thủ làm vậy nên ta cũng làm").

Khi gặp một feature request, dùng cây quyết định này để gate:

flowchart TD
    A[Feature idea / request] --> B{Có giải quyết
job-to-be-done
thực sự không?}
    B -->|Không| K[Kill — đừng build]
    B -->|Có| C{Có làm cho
core experience
tốt HƠN không?}
    C -->|Không, chỉ thêm| D{Có phá vỡ
simplicity hiện tại?}
    D -->|Có| K
    D -->|Không| E[Park — backlog]
    C -->|Có| F{Bạn có "yêu"
solution này
sau 1 đêm ngủ?}
    F -->|Không| G[Rework — chưa đủ tốt]
    F -->|Có| H[Build — và polish
tới 10/10]

Điểm mấu chốt: bước "ngủ 1 đêm" — taste cần thời gian để lắng. Quyết định build/kill quan trọng không bao giờ ra trong meeting.

Ví dụ thực tế

Case 1 — Tiki vs Shopee (2018–2022): Cả hai cùng là e-commerce VN. Tiki chọn "thêm mọi thứ" — TikiNOW, Tiki Trading, TikiLIVE, Astra loyalty, Ticketbox... homepage chật cứng. Shopee giữ một thông điệp duy nhất: "Mua sắm online, freeship, giá rẻ." Kết quả 2024: Shopee chiếm 67% market share, Tiki dưới 5%. Khác biệt không phải tech mà là taste để biết khi nào nói không.

Case 2 — Momo Mini App: 2022 Momo mở Mini App platform. PM đứng trước 200+ partner xin onboard. Taste tốt = chỉ chọn 20 partner đầu tiên với UX consistency cao (Tiki, BE, VietnamAirlines). Taste kém = open hết, UX nát. Momo chọn option 1 và mini-app GMV tăng 4x trong 6 tháng.

Luyện tập hàng ngày

• Bài 1 (5 phút/ngày — "Taste journal"): Mỗi tối, mở 1 app bạn dùng hôm nay. Viết 3 dòng: 1 điều làm tốt, 1 điều làm tệ, và "tôi sẽ thay đổi gì nếu là PM của họ?". Sau 90 ngày bạn có 270 micro-decisions để rút pattern.
• Bài 2 (15 phút/tuần — "Kill list"): Mở backlog hiện tại. Chọn 3 feature/ticket và viết lý do kill chúng. Bài tập này huấn luyện cơ "say no" — cơ yếu nhất của PM trẻ.
• Bài 3 (1 buổi/tháng — "Teardown"): Chọn 1 app/feature mới ra (vd: ChatGPT Atlas, Claude Skills, Apple Intelligence). Viết 2 trang teardown: thesis của họ là gì, họ đánh đổi gì, bạn sẽ build khác chỗ nào. Public lên LinkedIn để được phản biện.

Sai lầm phổ biến

Dấu hiệu bạn đã master

• Bạn từ chối ít nhất 1 feature exec request/quarter — và có thể giải thích lý do trong 2 câu.
• Khi xem một mockup design, bạn chỉ ra được 3 vấn đề trong 30 giây mà designer chưa nhận ra.
• Đồng nghiệp bắt đầu hỏi "Khang nghĩ sao?" trước khi ship — taste của bạn trở thành signal cho team.
• Bạn predict được "feature này sẽ flop" trước launch — và đúng ít nhất 3/5 lần.

Tài nguyên thêm

• Sách: Dieter Rams — Less but Better. Bible cho industrial design taste, áp dụng nguyên xi cho digital.
• Sách: Julie Zhuo — The Making of a Manager. Chương về "developing taste" cho design + product manager.
• Bài viết: Brian Chesky — "Founder Mode" (paulgraham.com/foundermode.html). Tại sao founder/PM cần taste, không phải process.
• Video: "The Design of Everyday Things" — Don Norman talk trên YouTube. Foundation cho usability taste.
• Podcast: Lenny's Podcast — episodes với Brian Chesky, Tobi Lütke (Shopify) về product taste.