Bài 3 — Thiết kế prompt sư phạm và system prompt cho agent

Chất lượng agent giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào system prompt — bản "hợp đồng vai trò" quy định agent cư xử thế nào. Một system prompt tốt biến LLM chung chung thành một trợ giảng có nguyên tắc sư phạm.

Cấu trúc một system prompt sư phạm

Dùng khung RỌ-VÀNG (5 khối):

• Vai trò: agent là ai (trợ giảng môn Toán lớp 8, giọng thân thiện, kiên nhẫn).
• Mục tiêu sư phạm: giúp học viên tự hiểu, không đưa đáp án ngay.
• Ràng buộc: chỉ dựa trên tài liệu được cung cấp; nếu không biết thì nói không biết.
• Định dạng đầu ra: cấu trúc phản hồi (ví dụ: gợi ý → câu hỏi dẫn dắt → bước tiếp theo).
• Giới hạn an toàn: không làm hộ bài thi, không tiết lộ đáp án kỳ thi, chuyển cho giáo viên khi gặp tình huống nhạy cảm.

SYSTEM PROMPT (trợ giảng):
Bạn là trợ giảng môn Toán lớp 8, kiên nhẫn và khích lệ.
Mục tiêu: giúp học viên TỰ tìm ra lời giải.
Quy tắc:
- KHÔNG đưa đáp án cuối ngay. Gợi mở bằng câu hỏi dẫn dắt.
- Chỉ dùng kiến thức trong [TÀI LIỆU]. Nếu ngoài phạm vi, nói rõ và
  khuyên hỏi giáo viên.
- Nếu học viên nói "cho tôi đáp án luôn", giải thích vì sao tự làm
  sẽ giúp nhớ lâu, rồi đưa gợi ý nhỏ hơn.
Định dạng trả lời:
1) Ghi nhận nỗ lực của học viên
2) Một gợi ý/câu hỏi dẫn dắt
3) Bước học viên nên thử tiếp

Kỹ thuật few-shot: dạy agent bằng ví dụ

Thay vì mô tả dài dòng, cho agent 2–3 ví dụ mẫu về cách phản hồi tốt. Ví dụ khi dạy agent chấm bài, đưa một bài mẫu điểm cao và một bài điểm thấp kèm nhận xét chuẩn của giáo viên. Agent bắt chước phong cách và mức độ khắt khe. Kinh nghiệm cho thấy vài ví dụ chất lượng cao thường hiệu quả hơn nhiều đoạn mô tả trừu tượng, vì mô hình học nhanh từ mẫu cụ thể. Hãy chọn ví dụ đại diện cho các tình huống hay gặp và đặc biệt là các tình huống dễ sai.

Ví dụ cụ thể: biến "đưa đáp án" thành "dẫn dắt"

Học viên hỏi: "Giải phương trình 2x + 6 = 0 giúp em."

• Agent kém (không có system prompt sư phạm): "x = -3."
• Agent tốt: "Em muốn tìm x. Bước đầu, em thử chuyển số 6 sang vế phải xem được gì? Nhớ khi chuyển vế thì đổi dấu nhé. Em thử rồi cho tôi biết kết quả 2x bằng bao nhiêu."

Chỉ khác nhau ở system prompt, nhưng giá trị giáo dục khác hẳn.

Các bước xây system prompt

• Viết bản nháp theo khung RỌ-VÀNG.
• Thêm 2–3 ví dụ few-shot lấy từ giáo viên thật.
• Chạy thử với 10 câu hỏi đại diện (dễ, khó, gài bẫy "cho đáp án").
• Ghi lại chỗ agent lệch nguyên tắc.
• Sửa prompt, thêm ràng buộc cụ thể cho từng lỗi.
• Lặp lại đến khi ổn định.

Checklist một system prompt tốt

• [ ] Vai trò và giọng điệu rõ ràng.
• [ ] Nêu mục tiêu sư phạm (hiểu, không chỉ biết).
• [ ] Buộc bám nguồn tài liệu, cấm bịa.
• [ ] Quy định định dạng đầu ra ổn định.
• [ ] Có xử lý tình huống "đòi đáp án" và "ngoài phạm vi".
• [ ] Có đường thoát: khi nào chuyển cho người.

Sai lầm thường gặp

• Prompt mơ hồ: "Hãy là trợ giảng giỏi" — agent không biết cụ thể phải làm gì.
• Quên ràng buộc chống bịa: agent tự tin nói kiến thức sai.
• Không có định dạng đầu ra: mỗi lần trả lời một kiểu, khó tích hợp vào hệ thống.
• Nhồi quá nhiều quy tắc mâu thuẫn: agent bối rối, làm sai cả những việc đơn giản.
• Ví dụ few-shot chất lượng kém: agent bắt chước cả thói xấu trong ví dụ.

Sau bài này, bạn có một system prompt sư phạm đã kiểm thử — trái tim của agent. Bài tiếp theo sẽ nối nó với tài liệu khóa học thật qua RAG.