Bài 5 — Dùng AI soát thiếu sót, mơ hồ & mâu thuẫn trong tài liệu
Giá trị AI lớn nhất cho một BA có kinh nghiệm không phải là viết mà là soát. Sau khi bạn (hoặc AI) đã có bản nháp, AI trở thành "người review không biết mệt": nó rà toàn bộ tài liệu tìm yêu cầu mơ hồ, chỗ thiếu, mâu thuẫn nội bộ, thuật ngữ dùng không nhất quán — những lỗi mắt người dễ bỏ sót khi đọc lần thứ mười.
Ba loại lỗi AI soát tốt
- Mơ hồ (ambiguity): "nhanh", "thân thiện", "nhiều", "nếu cần" — không đo được.
- Thiếu sót (gap): thiếu xử lý lỗi, thiếu non-functional requirement (hiệu năng, bảo mật), thiếu acceptance criteria, thiếu quyền hạn.
- Mâu thuẫn (conflict): mục 5 nói "ai cũng xem được báo cáo" nhưng mục 8 nói "chỉ quản lý xem".
Prompt mẫu: audit tài liệu yêu cầu
Vai trò: Reviewer QA tài liệu yêu cầu, cực kỳ soi.
Nhiệm vụ: Rà soát tài liệu dưới đây và xuất báo cáo lỗi dạng bảng,
phân theo 4 nhóm:A. YÊU CẦU MƠ HỒ – trích câu gốc + vì sao mơ hồ + gợi ý viết lại đo được.
B. THIẾU SÓT – hạng mục còn thiếu (xử lý lỗi, hiệu năng, bảo mật,
phân quyền, acceptance criteria, trạng thái rỗng...).
C. MÂU THUẪN – chỉ ra 2 câu chọi nhau, trích cả hai + vị trí.
D. THUẬT NGỮ KHÔNG NHẤT QUÁN – từ được gọi bằng nhiều tên khác nhau.
Quy tắc:
- Với mỗi phát hiện, TRÍCH nguyên văn câu trong tài liệu (để tôi kiểm).
- KHÔNG tự sửa tài liệu, chỉ báo lỗi + gợi ý.
- Nếu không chắc, ghi "cần người xác nhận" thay vì phỏng đoán.
Tài liệu:
"""
[dán BRD/SRS]
"""
Yêu cầu "trích nguyên văn câu gốc" rất quan trọng: nó buộc AI bám vào tài liệu thật, giảm bịa, và giúp bạn kiểm nhanh từng phát hiện.
Các bước làm
- Chạy audit trên bản nháp gần hoàn chỉnh.
- Duyệt nhóm C (Mâu thuẫn) trước — đây là lỗi nguy hiểm nhất, dễ gây tranh cãi khi vận hành.
- Xử nhóm A (Mơ hồ): với mỗi câu, quyết định ngưỡng cụ thể (hỏi stakeholder nếu cần), rồi viết lại.
- Đối chiếu nhóm B (Thiếu sót) với thực tế dự án: không phải gợi ý nào của AI cũng cần — chọn cái đúng phạm vi.
- Sửa nhóm D để thống nhất thuật ngữ.
- Chạy lại audit lần 2 sau khi sửa để chắc không phát sinh lỗi mới.
Ví dụ phát hiện thật
Tài liệu viết: "Hệ thống phải phản hồi nhanh và xử lý được nhiều người dùng."
AI báo:
- Nhóm A: "nhanh" và "nhiều" không đo được → gợi ý: "phản hồi ≤ 2 giây với ≤ 500 người dùng đồng thời".
- Nhóm B: thiếu chỉ số ở giờ cao điểm; thiếu hành vi khi vượt tải.
Checklist audit trước khi phát hành
- [ ] Đã chạy audit AI và xử lý hết mâu thuẫn.
- [ ] Mọi từ mơ hồ ("nhanh/nhiều/dễ dùng") đã thay bằng số đo.
- [ ] Có đủ non-functional requirements liên quan (hiệu năng, bảo mật, khả dụng).
- [ ] Thuật ngữ nhất quán toàn tài liệu.
- [ ] Mọi gợi ý AI đã được con người xét duyệt, không áp dụng mù.
Sai lầm thường gặp
Áp dụng gợi ý AI mù quáng: AI báo "thiếu phân quyền" nhưng dự án của bạn là công cụ nội bộ 3 người — thêm vào là thừa. Gợi ý là để cân nhắc, không phải để tuân theo.
Ảo giác mâu thuẫn/thiếu sót: AI đôi khi báo mâu thuẫn không có thật hoặc trích sai câu. Vì thế ta bắt nó trích nguyên văn để bạn kiểm — đừng tin báo cáo mà không đối chiếu.
Bỏ vòng audit lần 2: sửa lỗi này có thể tạo lỗi khác. Rà lại sau khi sửa.
Rò rỉ: để AT audit nghĩa là đưa nguyên tài liệu vào AI — cân nhắc mức nhạy cảm và công cụ được phê duyệt.
Phụ thuộc quá mức: AI soát rất tốt phần cơ học, nhưng không hiểu bối cảnh chính trị nội bộ hay ý định thật của stakeholder. Bạn vẫn là người ra quyết định cuối.